کسب وکار اجتماعی چیست و برای چه چیزی است؟

امروزه «کسب و کار اجتماعی» به یکی از پربسامدترین واژه های علم اقتصاد بدل شده است. این اصطلاح برخلاف دیگر نظریه های اقتصادی در مرزهای این علم محصور نماند و با «علوم اجتماعی» و «فناوری های نوین» نیز ارتباطی وثیق برقرار کرد، از همین روی کسب و کار اجتماعی را می توان رویکردی بین رشته ای برای بشر و در خدمت رفع مسائل او دانست. توجه به مسائل بشرِ معاصر و تلاش برای جستجوی راه حلی برای مشکلاتش مسئله اصلیِ این رویکرد نظری است، رویکردی که برخلاف دیگر اقتصاددانان، سرمایه، تقویتِ جریانات اقتصادیِ کمپانی های بزرگ و تقویت مبانیِ اقتصاد سرمایه داری را مدنظر نداشت، بلکه به علم اقتصاد به عنوان وسیله ای برای رفع مشکلاتِ بشر می نگریست. این نظریه با انتقاد از سرمایه داری و رویکرد اصلی اش که تبدیل انسان به ماشین پولساز است، به جنبه های منفیِ سرمایه داری اشاره کرده و معتقد است سرمایه داری بشر را از طبیعت حقیقی خودش دور کرده و زمینه بروز بحران های مختلف در حوزه های متفاوت را ایجاد کرده است. انسان در این نظریه صرفا در پی کسب سود بیشتر نیست، بلکه موجودی است دیگرخواه که می تواند به منافع همه بشریت بیندیشد، نه به منافع فردی. تکیه گاه اصلی این نظریه رویکرد فلسفیِ چندبعدی دیدنِ انسان است و دارای سه محور و رکن اساسی است:

  • هدف در این کسب و کار رفع یک مشکل اجتماعی از جامعه و بشر است.
  • کسب و کار اجتماعی از آنجا باید خودگردان باشد، نوعی کسب و کار است اما به دنبال کسب حداکثر سود مالی از فعالیت های خود نیست.
  • این کسب و کار درآمد کافی برای پوشش دادن هزینه هایش را به دست می آورد، بخشی از درآمد را در توسعه کسب و کار سرمایه گذاری کرده بخشی دیگر را برای پوشش دادن عدم قطعیت ها سرمایه گذاری می کند. در حقیقت شرکت سودآور است، اما کسی(سهامداران) سود دریافت نمی کنند.

در نهایت باید گفت کسب و کار اجتماعی یک «شرکت بی ضرر و بدون تقسیم سود» است.

کسب و کارهای اجتماعی توسط دو دسته می تواند ایجاد شود: افرادِ ثروتمند و افراد فقیر. رعایت هرسه شرط فوق برای کسب و کارهایی که توسط افراد ثروتمند ایجاد می شوند، ضروری است، در واقع آنها سهمی از سودِ کسب و کار ندارند (اما می توانند در صورت تمایل سهام اولیه خود را از شرکت خارج کنند) اما سود حاصله در کسب و کارهایی که توسط افراد فقیر ایجاد می شوند، مابینِ شرکا تقسیم می شود، چه اینکه خودِ این کسب و کار به تدریج موجب از بین رفتن فقر که یکی از مهم ترین معضلاتِ امروز بشریت است می شود.

کسب و کار اجتماعی در ایران

ایرانِ امروز دارای مشکلات مختلفی اعم از بیکاری، مشکلاتِ دورانِ گذار، مسائلِ حاصل از اقتصادِ نفتی و… است. اگر بیکاری را مشکل مهم ایران در دهه اخیر بدانیم بیراه نگفته ایم! اما چاره چیست؟ در شرایطی که معایبِ تکیه بر اقتصادِ نفتی هرروز آشکارتر شده و نسل جوان به علت بیکاری هر روز دچار معضلات جدیدی می شود باید بتوان راه حلی یافت. بدون شک یکی از راه حل های مهم تقویتِ کسب و کارهای اجتماعی، فعالیت های خرد اقتصادی و تعاونی هاست. نسل جوان امروزه نیروی کاری فراوانی را برای کشور ایجاد کرده است، تشویقِ این نسل به حرکت به سمتِ راه اندازی بنگاه های کوچک اقتصادی، متکی بر ظرفیت های بومی و توانایی های فردی و جمعی جهت ایجاد سرمایه پایدار برای خود و اطرافیانشان یکی از مهم ترین گامهایی است که می توان در این مسیر برداشت. با راه اندازی کسب و کارهایی که هم توانِ اشتغال زایی داشته و هم می توانند یکی از معضلات اجتماعی موجود را رفع کنند، می توان به مسیر پیشِ روی ایران امید بست.

ایده های نو در کسب و کار

از آنجا که جهانِ امروز جهانِ رقابت بر سر ایده هاست و این اذهان و ایده ها هستند که مدل زندگی را مشخص می کنند، اولین کسانی که باید به سمتِ ایجاد کسب و کارهای نو جهت داده شوند، صاحبانِ ایده های نو و خلاقیت هستند. این خلاقیت است که می تواند مسائل را شناسایی کرده و برای آنها راه حل هایی جدی طراحی کند. بدون شک می توان خود محمدیونس را نیز فردی دانست که ایده ای نو برای بشریت عرضه کرد و با این ایده توانست به بسیاری مسائل جهتی ویژه ببخشد. استارتاپ ها، کسب و کارهای خلاقانه و ایده پردازان را می توان گرانیگاه شکل گیریِ کسب و کارهای اجتماعی به جدیدترین شیوه ها در کشور دانست. هر ایده می تواند راه حل یک معضل مهم باشد و این مهم محقق نمی شود مگر با ورود جدی ایده پردازان به حوزه کسب و کارهای اجتماعی.

Print Friendly, PDF & Email